Hindistonda hukumatga qarshi yirik norozilik namoyishi bo‘lib o‘tdi – fotolar

20 iyul kuni Nyu Delida hukumatga qarshi so‘nggi yillardagi eng yirik norozilik namoyishlaridan biri bo‘lib o‘tdi. Asosan yoshlardan iborat bo‘lgan o‘n minglab namoyishchilar ko‘chalarga chiqishgan va ta’lim vaziri Dxarmendra Pradxananing iste’fosini talab qilishgan.

Hindistondagi yoshlar mamlakatdagi ta’lim tizimidan va ish topish imkoniyati yo‘qligidan norozi. Keng ko‘lamli noroziliklarning rasmiy sababi – hukumatning talabalar kuchli raqobat sharoitida o‘qishga kiradigan tibbiyot kollejlariga kirish imtihonlari natijalarini bekor qilish va test sinovlarini qayta o‘tkazish to‘g‘risidagi qarori bo‘ldi.

Gap NEET (National Eligibility Sum Entrance Test, milliy malakaviy kirish testi) milliy imtihoni haqida bormoqda. Bu tibbiyot kollejlariga asosiy yagona kirish imtihoni va butun mamlakat bo‘ylab topshiriladi. Imtihon nihoyatda murakkab bo‘lib, uni topshirish uchun butun Hindistondagi yoshlar oylab, hatto yillab tayyorgarlik ko‘radi. Mahalliy aholi vakillarining ko‘pchiligi uchun tibbiyot kollejiga kirish yaxshiroq hayotga yo‘llanma bo‘lishi mumkin: ta’lim olish kelajakda nufuzli ish topishga yordam beradi. Shuning uchun ko‘plab oilalar farzandlariga repetitorlar haqini to‘lash uchun yerlarini sotib, qarzga botib qolishadi.

3 may kuni ikki milliondan ortiq abituriyent imtihon topshirgandi. Bir necha kun o‘tib imtihondagi masalalar tarqalib ketgani ma’lum bo‘ldi, hukumat esa natijalarni bekor qilib, imtihonni qaytadan o‘tkazadigan bo‘ldi. Qayta imtihon topshirish abituriyentlar uchun og‘ir sinovga aylandi. Ular bu safar qat’iy xavfsizlik choralari ko‘rilgan sharoitda testga kirishdi. Yakunda 20 dan ortiq abituriyent chuqur tushkunlikka tushib, o‘z joniga qasd qildi.

Shu fonda, hazil tariqasida paydo bo‘lgan, ammo tezda mamlakatdagi eng mashhur harakatga aylangan «Suvaraklar partiyasi» o‘z tarafdorlarini Hindiston parlamentiga norozilik marshi bilan borishga chaqirdi. Aksiya parlamentning yozgi sessiyasi ochilishiga to‘g‘ri keldi. Namoyish uchun hukumatdan ruxsat olinmagandi, natijada huquq-tartibot organlari xodimlari namoyishchilarga keskin munosabatda bo‘lib, ularni kaltak va ko‘zdan yosh oqizuvchi gaz qo‘llagan holda tarqatib yuborishdi.

Deli politsiyasi ma’lumotiga ko‘ra, shahar markazidagi to‘qnashuvlarda 180 nafar atrofidagi odam jabrlangan, shundan 118 nafari xavfsizlik kuchlari xodimlari va politsiyachilar, 60 nafari namoyishchilar. «Suvaraklar partiyasi» asoschisi Abxidjit Dipkening aytishicha, 150 dan ortiq namoyishchi shifokorga murojaat qilishiga to‘g‘ri kelgan. Uning o‘zi bir necha tarafdorlari bilan iyun oyidan buyon ta’lim vaziri iste’fosini talab qilgan holda piketlar uyushtirib keladi.

Dipkening so‘zlariga ko‘ra, aksiya ishtirokchilari parlament tomon yurishni davom ettirmaslikka qaror qilgan, chunki partiyadagilar yanada ko‘proq yoshlar jabrlanishini istamagan. Ammo aktivistlar hukumatga qarshi namoyishlarni boshqa shaklda davom ettirishni va’da qilishgan.

Marshdan keyin Nyu Delida xavfsizlik choralari kuchaytirildi: ayrim tumanlarda hukumatning harbiylashgan tuzilmalari xodimlari navbatchilik qilmoqda. Ammo 21 iyul kuni yana 500 nafar namoyishchi shahar markazida aksiya o‘tkazish uchun chiqishgan.

Hindiston bosh vaziri Narendra Modi 21 iyul kuni imtihonlar bilan bog‘liq mojarodan buyon ilk bor vaziyat yuzasidan munosabat bildirdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, hukumat imtihonlar paytidagi qoidabuzarliklar haqidagi xabarlarga zudlik bilan reaksiya qilgan. Ushbu ish bo‘yicha 13 kishi hibsga olingan. Modi takroriy test muvaffaqiyatli o‘tgani va uning natijalari kechiktirilmasdan e’lon qilinganini ta’kidladi. Bundan tashqari, u bunday qoidabuzarliklarni bartaraf etish uchun davlat imtihonlarining yanada ishonchli tizimini yaratishga chaqirdi.

Marshdan ko‘p o‘tmay, sud 59 yoshli faol Sonam Vangchukni davlat klinikasidan xususiy klinikaga o‘tkazishga ruxsat bergani ma’lum bo‘ldi. 28 iyun kuni u yoshlar harakatini qo‘llab-quvvatlash maqsadida ochlik e’lon qilgandi. 18 iyul kuni politsiya uni qarshilik ko‘rsatilganiga qaramay kasalxonaga olib bordi. Ta’lim vazirining iste’fosi va imtihonlar tufayli o‘z joniga qasd qilgan talabalarning oilalariga kompensatsiya to‘lashdan tashqari Vangchukni ozod qilish ham namoyishchilarning talablaridan biri edi. Hukumat boshqa talablarni bajarmadi.