Shu payt kutilmaganda umuman to‘xtatilmagan boshqa bir mashina yo‘lning deyarli narigi betidan mashinani shartta siz tomonga buradida, avvalgi mashinadan oldin yetib kelib, oldingizda paydo bo‘ladi va gaplashib sizni olib ketadi. O‘zlarining bunday «uddaburonliklari» aslida pastkashlik va o‘zini hurmat qilmaslik ekanini bilmaydilar ham. Nabiy (sollallohu alayhi va sallam) bunday holatlardan qaytarib: «Sizlardan hech kim o‘z birodarining savdosi ustiga savdo qilmasin!» deganlar. Ahamiyat bersak, hadisda «Birovning savdosi ustiga...» emas, balki «O‘z birodarining savdosi ustiga savdo qilmasin!..» deya do‘st-birodarlikka alohida urg‘u berilyapti. Birovning savdosi ustiga savdo qilib, birovning mijozini o‘ziga chaqirib olayotgan inson bilsinki, u o‘z og‘a-inisiga zulm qilyapti. Holbuki, u o‘ziga bo‘lmasa ham, o‘sha birodariga ne'mat nasib bo‘layotganidan sevinishi kerak edi. Axir, Nabiy (sollallohu alayhi va sallam): «O‘zing uchun yaxshi ko‘rgan narsangni boshqa birodaringga ham ravo ko‘rgin!», deganlar. Shunday bo‘lgach, do‘kondor nafaqat yonidagi do‘kondorning savdosini buzishi, balki uning savdosi yaxshi yurishmayotgan bo‘lsa, ayrim mijozlarini yuborib, yordam qilishi nur ustiga nurdir. Endi, shu holatning teskarisi esa «Xarid ustiga xarid qilish» deb ataladi. Chunki, xarid ham savdoning bir turi hisoblanadi aslida. Buning misoli shundayki, Karim Salimdan 100 ming so‘mga qandaydir buyum sotib olyapti. Shunda bundan xabar topgan boshqa kishi Salimning oldiga kelib «O‘sha narsangizni menga soting, men 120 ming so‘m beraman», deya sotuvchining narigi odam bilan qilayotgan savdosini buzdiradi va o‘zi sotib oladi. Bu ish xaridorga nisbatan zulm va xiyonat hisoblanadi.
Rahmatulloh SAYFUDDINOV
Yunusobod tumani bosh imom-xatibi,
Toshkent Islom Instituti o‘qituvchisi,
«Mirza Yusuf» jome masjidi imom-xatibi.
